Deze blog heeft een wat ander thema als normaal: we hebben het normaal over huisvesting en dit keer gaat het over voeding. Maar is het wel zo’n ander thema?
Een natuurlijke huisvesting biedt de basis voor een gelukkig en gezond paard. Je huisvesting bevat idealiter verschillende hooiplekken waartussen je paarden kunnen bewegen, en veel bomen, struiken en kruiden waarvan ze kunnen browsen. Misschien ook nog extra verrijkingselementen waar de paarden kunnen zoeken naar een snack of puzzelen om voedsel te vinden.
Een goede huisvesting draait dus in de basis rond een centraal element: voedsel. De gevarieerde hooiplaatsen, planten, een gezond en divers grasland, eetbare kruidenstroken, takken en verrijking draaien allemaal rond het voorzien van voeding aan je paard, logisch ook voor een dier dat gespecialiseerd is in de hele dag lang zoeken naar wat er te eten valt. De beschikbaarheid van voedsel geeft de paarden motivatie om te gaan bewegen en onderzoeken. Huisvesting en voeding zijn dus sterk met elkaar gerelateerd: je hebt beide nodig om tot een gelukkig en gezond paard te komen.
Een tweede constante die zowel in de huisvesting als in de voeding superbelangrijk is, is diversiteit. “Variatie is de sleutel tot succes”, deze zin heb je vermoedelijk wel al eens zien passeren in mijn visie of methode bij het inrichten van een natuurlijke huisvesting. Maar ook in voeding is variatie een sleutelelement. Daarom zoom ik er graag wat meer op in in deze blog!
Waarom is diversiteit in de voeding belangrijk?
Daar zijn veel verschillende redenen voor:
Het is de natuurlijke behoefte van je paard
Het dieet van wilde paarden omvatte 150 tot 200 plantensoorten. Ze aten allemaal verschillende plantendelen zoals bladeren, vruchten, knoppen, schors en wortels. Een enorme diversiteit dus, zowel in plantensoorten als plantenvormen of -delen. Hoewel het vermoedelijk niet meer mogelijk is in onze sterk vermenselijkte wereld om zo veel plantensoorten te bieden, kunnen we wel zo dicht mogelijk bij de natuur proberen te komen.
Een rijk pallet aan vitaminen en mineralen
Vitaminen en mineralen zijn belangrijk in allerlei stofwisselingsprocessen, en het is dus belangrijk dat het paard er voldoende van beschikbaar heeft. We geven nu vaak alle vitaminen en mineralen kunstmatig, in de vorm van een balancer waar alle stoffen als een rekensommetje aan werden toegevoegd. Maar hoe meer paarden kunnen opnemen uit planten, hoe dichter dit bij hun natuur komt. Bovendien zijn veel mineralen ook beter opneembaar in natuurlijke vorm.
Geneeskrachtige stoffen
Paarden zijn van nature enorm goed in zelf aanvoelen aan welke planten ze nood hebben, omdat elke plant een specifieke geneeskrachtige werking heeft. De ondersteuning die de planten leveren zijn vaak samenhangend met de seizoenen: zo helpen bittere planten bij het verteren van rijkere grassen, of dragen bessen in de herfst bij aan het boosten van de immuniteit.
Om een sober dieet te vormen
Een paard is gemaakt om de hele dag kleine beetjes voeding te eten, en dit zijn vaak heel schrale en dorre plantensoorten. Het maakt dat paarden heel efficiënt zijn geworden in voedingsstoffen uit planten halen, door ze te fermenteren in hun dikke darm. In gedomesticeerde omstandigheden zijn paarden vaak afhankelijk van rijkere grassen, omdat dit het enige is wat vaak nog op onze (hooi)weides te vinden is. Het is dan dus goed om naast dit (rijkere) gras ook zo veel mogelijk diversiteit in de voeding aan te bieden: kruiden en houtachtige planten zijn vaak immers veel armer in suikers en zetmeel - maar rijk in vitamines en mineralen. Ze bieden dus een mooie aanvulling in het rijke dieet waar paarden vaak mee te maken krijgen.
Een diverse darmflora als basis voor de gezondheid
Ik noemde hierboven al dat paarden in staat zijn om uit zeer droge en arme planten, toch op een efficiënte manier voedingsstoffen te halen. Dit komt voornamelijk door het microbioom in hun darmstelsel: een samenwerking van miljoenen bacteriën en schimmels die nutriënten vrijmaken uit de voeding. Ze helpen daarnaast ook om lichaamsfuncties goed te laten werken, en ziektes en onbalansen te voorkomen. Hoe diverser de voeding, hoe diverser de darmflora kan ontwikkelen en hoe beter de gezondheid kan ondersteund worden.
Hoe voeg je dan een diverse voeding toe in het dieet van je paard?
Door verschillende soorten planten aan te planten
Hoe ruimer het pallet van verschillende planten in je paardenplek, hoe beter voor je paard, omdat elke plant een eigen samenstelling heeft aan vitaminen, mineralen en geneeskrachtige stoffen. In mijn visie kunnen ook licht giftige soorten passen in je huisvesting, zoals sleedoorn, vlier, walnoot, lijsterbes, … Deze planten hebben altijd ook geneeskrachtige werkingen in kleine dosissen, en zijn vaak pas bij hoge hoeveelheden schadelijk. Je kan deze planten dus ook gerust aanplanten, maar zorg dat ze goed uitgerasterd zijn zodat je paard er maar in kleine beetjes van kan eten. Of zet ze op een onbereikbare plaats en bied regelmatig zelf een klein beetje aan, als je je daarbij comfortabeler voelt. Door te observeren wat je paard eet en hoe zijn voorkeur verandert, kan je vaak ook al heel wat leren over hoe het gesteld is met zijn gezondheid.
Door je weide om te vormen tot een kruidenrijk grasland
Gras vormt na hooi vaak de grootste bron van voeding van onze paarden, en heeft dus een grote invloed op de diversiteit in de voeding. De meeste weides zijn sterk bemest, en bevatten daardoor maar een klein aantal rijkere soorten (vaak met Engels raaigras als basis). Met een goed rotatieschema en aangepaste bemesting kunnen we de weide gaan ontwikkelen tot een kruidenrijker grasland, wat goed is voor zowel de paarden als de biodiversiteit.
Door kruidenstroken aan te leggen
Een kruidenstrook is een border met kruidachtige planten, die eenjarig of meerjarig kunnen zijn. Je kan ze inzaaien of aanplanten, maar in elk geval zijn dit planten die wat kleiner blijven (in vergelijking met bomen en struiken). Er is een enorm groot aanbod aan plantensoorten die geschikt zijn, maar vermijd de (sterk) giftige soorten. Kies dus voor een zaaimengsel met veel verschillende soorten, of plant je border aan met verschillende soorten die je zelf kiest. Kies liefst ook voor inheemse soorten, zodat je ook de natuur vooruit helpt. Een geschikt mengsel is Ukie’s Kruidenweitje: een mengsel met 17 inheemse soorten, allemaal eetbaar voor paarden. Maar natuurlijk zijn er nog veel meer plantensoorten mogelijk!
Het hoeft ook vaak zelfs niet aangelegd: een border met distels of brandnetels is ook al een grote meerwaarde voor je paard! Ook paardenbloemen en weegbree zijn echte superfoods.
Vergeet geen structuurmaterialen aan te bieden
Paarden hebben in bepaalde periodes van het jaar meer nood aan structuurrijke voeding. In het najaar eten ze bijvoorbeeld graag takken, die rijk zijn aan lignine. Maar ook stro eten paarden graag in kleine beetjes als afwisseling, omdat het rijk is aan cellulose. Het is dus een goed idee om deze allebei aan te bieden als extra, eventueel op een specifieke plaats zodat je paard weer beweegt om ernaartoe te gaan.
Takken kan je oogsten van je eigen beplanting (een houtkant is hier super voor!) maar als je dit (nog) niet hebt kan je ook vaak wilgentakken krijgen bij mensen die te veel “afval” hebben na het knotten. Ook hier geldt: hoe meer diversiteit hoe beter, dus je kan altijd kijken of je ook takkenmateriaal van andere plantensoorten kan vinden. Vermijd giftige soorten zoals Robinia (valse acacia)!
Stro kan je vaak bijbestellen bij je hooileverancier; bestel dan gewoon een kleine hoeveelheid extra zodat je het regelmatig kan aanbieden. Bij ons ligt er stro in de schuilstal: als zacht bedje maar ook om hapjes van te eten. Na de functie als ligbed kan het stro op de composthoop, waar het ook een super structuurvormer is.
Gevarieerd hooi, van soortenrijk grasland
Maar naast alles wat je huisvesting te bieden heeft, is hooi vaak de basis in het dieet van onze paarden, hooi dat vaak niet (volledig) van eigen land komt. Dagelijks eet een paard ongeveer 2-3% van zijn lichaamsgewicht aan hooi, tenzij je ook gras kan aanbieden. Maar dit is vaak niet het volledige aanbod, en ook slechts in een deel van het jaar. Het hooi vormt dus vaak de basis en heeft daarom een grote invloed op de gezondheid van je paard. Kies daarom voor kwalitatief en divers hooi, laag in suiker (liefst onder 7%) en met verschillende gras- en kruidensoorten. Het kan soms moeilijk zijn om goed hooi te vinden in je regio; ik heb zelf ook gemerkt dat leveranciers vaak denken dat het hooi suikerarm is, maar dat dit na analyse niet blijkt te kloppen. Daarnaast kan je te maken krijgen met zeer stoffig hooi, ongewenste kruiden of net super eenzijdig hooi met enkel raaigras. Het kan dus een zoektocht zijn om het juiste hooi te vinden. Wij hebben dat gevonden bij Hay to You, waar we geanalyseerd hooi van natuurgebied kunnen inkopen. Het kost (bij ons toch) wat meer dan de hooileveranciers uit de buurt, maar de kwaliteit is dan ook een heel pak beter. Ik ben dus super blij om te kunnen rekenen op hun divers, suikerarm, stofarm en gezond hooi! Een hele last die van mijn schouders is gevallen.
Bied een mineralenbuffet aan
Een mineralenbuffet is een superleuke vorm van verrijking, waarbij je paard zelf kan kiezen welk mineraal hij graag opneemt. Ze bestaan in vloeibare vorm, maar ik vind zelf de versie met likstenen een stuk praktischer. Het merk Imima heeft een hele reeks gezonde likstenen, met telkens bepaalde mineralen waar paarden behoefte aan hebben. Je kan de likstenen op een buffetje voorzien zodat de paarden zelf kunnen kiezen wat ze willen. Je zal opmerken dat ze hier vaak (in bepaalde periodes) een duidelijke voorkeur in hebben! Je kan de likstenen aankopen bij Paardendroom (gebruik de code BOLT5 voor 5% korting).
Variatie in je bijvoeding
Het hooi vormt de basis van het dieet, maar is vaak niet voldoende om je paard volledig in de behoefte van alle vitamines en mineralen te voorzien. Dit is te wijten aan dat we nu minder diversiteit in de graslanden hebben dan vroeger, en de voeding dus minder rijk is aan nuttige stoffen (en vaak wat rijker aan suiker en zetmeel). We voeren daarom vaak ook nog bijvoeding bij, bestaande uit muesli’s of balancers.
Zo’n balancer is dus een rekensommetje van alle vitaminen en mineralen die je paard op dagelijkse basis nodig heeft, in kunstmatige vorm toegevoegd aan een geperst brokje. Er zijn tegenwoordig veel merken van gezonde balancers op de markt, waarin er weinig “rommel” zit zoals granen, pulp, suikers, en andere ingrediënten die je paard niet nodig heeft (en zelfs liever mist).
Maar hoewel dit al een super ontwikkeling is in de paardenvoeding, past het eigenlijk niet volledig in het natuurlijke voedingspatroon van je paard. Want door zo veel mogelijk beplanting, kruiden, takken, enz. toe te voegen, varieert de voeding van je paard doorheen de seizoenen, net zoals in de natuur. Dan klopt het dus niet helemaal dat we altijd hetzelfde balancerbrokje toevoegen, want de behoefte verschilt van maand tot maand. Dit kan je deels oplossen door te wisselen in de balancer die je telkens geeft, omdat er dan telkens weer een licht variërende mineralensamenstelling is. Maar nog beter zou het zijn als je dit op een natuurlijke manier kan doen: door elk seizoen andere planten toe te voegen, waar je paard op dat moment behoefte aan heeft. Zo kan je met natuurlijke producten die behoefte aan vitaminen en mineralen vervullen, en draagt ook dit deel van je voeding weer bij aan keuzevrijheid, een gezonde darmflora, en de ondersteuning van het lichaam met geneeskrachtige stoffen uit planten.
Dit was mijn doel toen ik op zoek ging naar een natuurlijke voeding voor mijn paarden: natuurlijke ingrediënten, duurzaam geproduceerd, en variërend met de seizoenen. Ik vond dit in het merk PerNaturam, waar ik zo’n voeding kon samenstellen. De verschillende producten bieden niet alleen vitaminen en mineralen, maar hebben ook elk hun eigen focus in het ondersteunen van je paard. Ze versterken de darmflora en immuniteit, maar kunnen ook helpen om de balans te herstellen bij problemen. Omdat ik me zo kan vinden in de visie van PerNaturam, ben ik ook verdeler geworden van het merk. Daarom kan je ze nu ook aankopen in België, in plaats van enkel in Duitsland en Nederland.
PerNaturam biedt dus de mogelijkheid om ook je bijvoeding super divers te maken, en met de weken, maanden of seizoenen mee te focussen op de ondersteuning van verschillende delen in het lichaam. Maar die mogelijkheid maakt het soms moeilijk om keuzes te maken wat je nu precies moet geven in welke periode van het jaar. Welke kruiden geef je, combineer je verschillende mixen, doe je er ook nog mineralen bij en welke dan? Het vraagt een goede kennis van kruiden en de producten om dit juist samen te stellen.
Dat bracht me ertoe om, samen met een klant die ook enthousiast was om dit te gaan toepassen in haar kudde, een schema samen te stellen dat je paard kan ondersteunen doorheen de seizoenen. Het praktische aspect is hierin ook belangrijk, zodat je goed kan plannen wat je wanneer moet geven - ook bij meerdere paarden. Daarom kwam ik tot een schema op maandbasis, waarbij we telkens één kruidenmix en één mineralenproduct geven en de maand erop weer wisselen. Op die manier kan je je paard ondersteunen bij de meest voorkomende uitdagingen doorheen het jaar: vb. start van het weideseizoen, behoefte aan schors in het najaar, versterking van de immuniteit in de herfst, extra mineralen in verharingsperiodes, …
Op die manier kan jij je bijvoeding super divers maken, maar dat toch ook makkelijk toepassen, zonder eerst wekenlang opzoekingswerk te moeten doen! Dat heb ik al voor jou gedaan :).
Er is een pakket voor elk seizoen, met telkens voeding voor 3 maanden. Je kan kiezen voor enkel kruiden als je liefst zelf nog een (wisselende) balancer toevoegt, of voor een pakket met kruiden en mineralen als compleet pakket. Je kan dan zelf nog de Hünsrucker Trift toevoegen voor extra (basis)diversiteit, en/of esparcette als eiwitleverancier als je dat wilt. Je kan het ook combineren met een grasbrok naar keuze, of gewoon enkel de kruiden & mineralen geven. Helemaal aanpasbaar aan wat je zelf het fijnste vindt!
Meer info over het lentepakket en het bestellen ervan vind je via onderstaande link. Laat het gerust weten als je nog vragen hebt hierover!
Meer info over de seizoenspakketten
Het belang van een diverse voeding voor je paard