Modder is het nummer 1 probleem van elke paardenhouder in de winter (die z'n paarden buiten houdt), en dus ook mijn grootste vraag tijdens adviezen deze periode. Modder kan storend zijn, je motivatie verlagen om naar je paard te gaan, fysieke klachten opleveren, en zelfs tot breakdowns leiden waarin je je afvraagt waarmee je in hemelsnaam bezig bent en waarom je ooit bent begonnen aan paarden.
Geloof mij, been there, done that. Ik ben ook ooit gestart met een track waar je enkeldiep in de modder zat, denkend dat dit “er gewoon bij hoort” in de winter. Maar helaas geeft de modder niet alleen ellende voor jou, maar ook voor je paard: rotstraal en mok liggen op de loer, ook verrekkingen en peesproblemen worden een groot risico op zo’n stabiele bodem. Daarnaast zorgt modder ervoor dat de paarden simpelweg niet meer willen bewegen, wat ook weer een grote inslag is op het mentaal welzijn van paarden.
Tijd om dus wat meer inzicht te krijgen in modder en hoe dit probleem gevormd wordt. En vervolgens ook om te gaan kijken wat we eraan kunnen veranderen!
De oorzaak: een onbalans van draagkracht en belasting
Modder is het resultaat van twee dingen die uit balans zijn: de draagkracht van de bodem, en de belasting op die bodem. Het ontstaan van modder is niet meer of minder dan een te hoge belasting op een bodem die te weinig draagkracht heeft.
Belasting?
De belasting op onze bodem wordt veroorzaakt door het gewicht van onze paarden die erop lopen. Meer bepaald, het gewicht dat geconcentreerd is op de mini-oppervlakte waarop de hoeven komen - een zeer puntsgewijze belasting. Zet daar nog eens bij dat een paard ook nog eens graag een sprintje trekt, regelmatig opschrikt of snel moet wijken voor een kuddegenoot: dit zorgt er allemaal voor dat de druk van paardenhoeven op de bodem, best wel heel hoog is.
Zeker als we dan nog eens een tracksysteem ontwerpen om onze weilanden te ontlasten, en onze paarden aan het bewegen te zetten: supergoed voor hun gezondheid en het grasland in de track, minder handig voor de track zelf die alle extra beweging en belasting te verduren krijgt.
Daarom alvast deze disclaimer die je misschien niet zo blij zal maken: een track inrichten is meer dan enkel palen zetten en draden spannen om je weiland. Het is een illusie om te denken dat een tracksysteem waarbij je enkel palen in je weide hebt gezet, droog zal blijven in de winter zonder verdere inrichting. De extra beweging van de paarden zorgt ervoor dat een track een enorme belasting te verduren krijgt, die ver boven de draagkracht van je bestaande bodem komt.
Draagkracht?
Wat houdt die draagkracht van de bodem dan in? De draagkracht is het vermogen van de bodem om de belasting te verwerken, zonder dat de bodemstructuur verloren gaat. Als het droog is, is de draagkracht van de bodem veel groter, waardoor de structuur ook met hoge belasting behouden blijft.
Daarnaast speelt ook de bodemtextuur hierin een rol. Een zandbodem heeft veel grovere korrels, waardoor er meer lucht in zit en ook water veel makkelijker er tussendoor kan lopen. Een kleibodem heeft veel kleinere deeltjes die bovendien ook nog eens op elkaar klikken, waardoor er veel minder ruimte is voor lucht en water. Leem heeft eigenschappen die ertussenin liggen.
Als we modder willen voorkomen (of oplossen), ligt de oplossing dus in twee kampen: het verlagen van de belasting en/of het verhogen van de draagkracht van de bodem. Als de belasting niet hoger wordt dan de draagkracht, zal je geen moddervorming krijgen. Hieronder geef ik enkele concrete oplossingen mee die hiermee kunnen helpen.
Optie 1: De draagkracht verhogen
Een drogere track door een goede watersturing
Zoals ik al zei, is de draagkracht van de bodem groter als die droger is. Ga dus in eerste instantie op zoek naar manieren om je track zo droog mogelijk te krijgen. Bekijk waar het water naartoe loopt (typisch het laagste punt in je weide) en geef het daar ruimte. Leg je voerplaatsen of tracks eerder op hogere punten, of creëer zelf hoogteverschillen door grachtjes of wadi’s te maken naast je track.
Wadi naast een natte zone in de track, die het pad helpt droog te houden. Het water loopt af naar de wadi, en kan daar infiltreren naar het grondwater.
De grachtjes of wadi’s moeten niet diep zijn, water loopt naar het laagste punt onafhankelijk van wat het hoogteverschil is. Je kan dus ook (zeker op percelen waar je minder mag veranderen) heel subtiel te werk gaan, door een soort grote plas te creëren in een weiland naast je track, of door een klein greppeltje te graven via waar het water naar een lagere plek kan stromen.
Probeer wel altijd het water dat je wegstuurt van je track, op je perceel te bewaren. Voer het dus liefst niet af naar een beek of de riolering. Door het water op jouw perceel op te vangen, kan het langzaam infiltreren in het grondwater, waar het heel welkom is. Als je het afvoert naar de beek of riolering, verhoog je de waterdruk meer stroomafwaarts en draag je bij aan overstromingen, maar help je ook het klimaat niet omdat dit water weer in de zee terechtkomt ipv in het grondwater.
Laat planten het werk voor jou doen
Planten zijn onmisbare collega’s in het oplossen van je wateroverschot. Planten nemen niet alleen veel water op; ze maken ook een luchtige bodemstructuur met hun wortels waardoor water veel sneller kan infiltreren in de bodem. Wil je dus een optimaal werkende watersturing, plant dan zo veel mogelijk aan naast je paddock of track zodat de planten het water daar kunnen opnemen en infiltreren.
Een drukverdelende ondergrond
Met watersturing en beplanting kan je starten met een zo droog mogelijke track. Maar met onze neerslaghoeveelheden in de winter, krijgt je track waarschijnlijk nog altijd best veel water te verwerken. Dan is het dus belangrijk om de draagkracht van je bodem op andere manieren te gaan versterken: met een goede drukverdeling. Hierbij ga je dus je track gaan inrichten, bijvoorbeeld met een materiaal met grove korrels (zoals zand of lava) en/of met een rooster dat verdichting voorkomt (zoals mudcontrol of G4-platen). De drukverdelende laag zorgt ervoor dat de puntsgewijze belasting van de paarden meer verdeeld wordt, waardoor de onderlaag niet verdicht raakt en er nog water kan infiltreren.
Elke bodem heeft andere vereisten. Track ingericht met drainagezand, G4-platen en lavasplit (links), track ingericht met enkel lavasplit (rechts).
En nog een extra tip: door je drukverdelende inrichting bovenop je track te plaatsen, komt die hoger te liggen dan de omliggende zones. Dit draagt dan weer bij aan watersturing omdat water vanzelf wegstroomt naar lagere zones. Zo draag je dus dubbel bij aan minder modder!
Optie 2: De belasting verlagen
Winter- en zomertrack
De belasting op de bodem verlagen doe je het effectiefst door hem niet te gebruiken in periodes waarin de draagkracht laag is, dus als de grond nat is. Je kan dan bijvoorbeeld een deel van je track verstevigen zodat de draagkracht voldoende is om in de winter ook te gebruiken (wintertrack) en een ander deel enkel open doen zodra het terug droog genoeg is om geen modder te krijgen (zomertrack). In dit geval hebben de paarden in de winter wat minder bewegingsvrijheid dan in de zomer, maar het feit dat ze wel al een deel hebben dat verstevigd is, is ook al veel.
Als je geen delen van je track kan/mag verstevigen, kan je er ook voor kiezen om je volledige tracksysteem dicht te laten en de paarden enkel toegang te geven tot een paddock of winterweide (zie hieronder). Je kan dan de track zo veel mogelijk ontlasten en op droge dagen toch eens open zetten, of bvb enkel als je merkt dat de paarden écht nood hebben aan een (cross)rondje over de track.
Voermanagement
Door je voermanagement aan te passen in de winter, kan je ook de belasting voor een deel sturen. Ik geef zelf bijvoorbeeld in de zomer geen hooi op onze zandpaddock aan de stal om de paarden zo veel mogelijk te laten bewegen. In de winter - en vooral in periodes die extreem nat of koud zijn - is de paddock net de hoofdvoerplaats. Dit omdat deze zone het allerstevigst is, die altijd droog ligt, ook als het zo nat is dat de lavatrack het wat lastig heeft - die krijgt op die manier wat minder belasting doordat het water nog wat sneller weg kan. Anderzijds doe ik dit ook omdat ik het comfort van de paarden bij guur weer wil verhogen, en ervoor wil zorgen dat ze altijd makkelijk hooi beschikbaar hebben om zich warm te kunnen eten.
Hooibak op de zandpaddock die enkel gevuld is bij slecht weer
Dit is dus al een mooie maatregel als je een verhard stuk aan de stal hebt, een zone met mudcontrol of een paddock (of misschien wel een piste die je niet gebruikt om te trainen in de winter).
Daarnaast kan je ook de andere plaatsen aanpassen. Ik geef bijvoorbeeld enkel hooi op de voerplekken en paden die verstevigd zijn, en niet in de zones waar ze in de modder moeten staan om te eten. Dit omdat dit gezonder is voor de hoeven, maar ook omdat op die manier de modder niet verergt.
De belasting spreiden over een groter oppervlak
Heb je geen mogelijkheid om de draagkracht van je track te verhogen, door bvb. budget of beperkingen in wat je mag van de gemeente of verhuurder? Dan is het het overwegen waard om in de winter (deels) af te stappen van je tracksysteem, en de paarden net meer ruimte te geven, bvb. door het openstellen van een weide. Door ze meer ruimte te geven wordt de belasting gespreid over een groter oppervlak, waardoor de belasting op elk punt kleiner zal worden.
Natuurlijk gaat dit helemaal tegen de principes van een paddock paradise in, omdat je in dit systeem net wilt dat de paarden op een beperkt oppervlak meer lopen, zodat de weides net niét verdicht worden, en je een gezonder weiland kan creëren. Maar in mijn ogen moet je in elke situatie afwegen wat de beste oplossing is. Van een track waar de paarden tot hun kogels in de modder glibberen, worden zowel jij, je paarden als de bodem niet blij. Als het dus geen optie is om iets aan de modder te veranderen, denk ik dat het beter is om een grotere ruimte “op te offeren” zodat daar wel nog enige beweegruimte is. Je kan bvb een soort winterweide ter beschikking stellen en daar verschillende voerplaatsen in maken, die je ook regelmatig verplaatst zodat de bodem tussendoor wat kan herstellen. Of je legt er enkele eilandjes mudcontrol in om de hoogste belasting op te vangen op de voerplaatsen.
Hulp nodig?
Hopelijk heb je met dit artikel wat meer inzicht gekregen in de tweeledige oorzaak van modder. Aan welke kant kan jij de oplossing gaan zoeken: bij de draagkracht of de belasting?
Deze periode is ideaal om te gaan kijken waar de pijnpunten in je perceel zitten, wat de meest prioritaire zones zijn om aan te pakken (zowel voor jou als voor je paarden) en om een plan op te maken waarmee je na de winter aan de slag kan.
Wil je graag een concreet stappenplan om zelf te onderzoeken op welke manier je de modder het best aanpakt op jouw perceel, en hoe je de verschillende mogelijkheden van ondergrond kan opbouwen? Dan is de online cursus perfect voor jou. Je leert er niet alleen over modder, maar ook over alles wat met je paardenparadijs te maken heeft. Inventarisatie, kaartmateriaal, ontwerp, plantensoorten, inrichting, materialen, weidebeheer, verrijking, … een leeromgeving waar je nooit uitgeleerd bent!
Heb je liever iemand die met jou kan meekijken, je raad kan geven en een plan voor jou op kan maken zodat je zelf niet in de twijfel blijft hangen? Met een advies krijg je een volledig stappenplan op maat zodat je écht direct aan de slag kan. Sinds dit jaar kan je ook een specifiek modderadvies aanvragen, zodat je een betaalbaar en toch heel uitgebreid stappenplan hebt om in jouw situatie de modder te gaan aanpakken.
Laat het me gerust weten als je vragen hebt, of als je twijfelt of ik je kan helpen! Mijn inbox is altijd open om even mee te kijken.
Oorzaken & oplossingen voor modder